କିଛି ମାସ ତଳେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋର ନିଜ ଗାଁ ଆଡ଼କୁ ଯାଇଥିଲି, ବସ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଚାହା ଦୋକାନରେ ବସିଥିଲି । ମୋ ପାଖରେ ଜଣେ ଉତ୍ସାହୀ କଲେଜ ଛାତ୍ର ବସିଥିଲା, ଯିଏ ନିଜର ଭଙ୍ଗା ସ୍କ୍ରିନ୍ ଥିବା ରେଡମି ମୋବାଇଲକୁ ଖୁବ୍ ଏକାଗ୍ରତାର ସହ ଦେଖୁଥିଲା ।
ସେ ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବିଦେଶୀ AI ଚାଟବଟ୍ର ସାହାଯ୍ୟ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା । ସେହି ଆପ୍ଟି କଠିନ, ଆମେରିକୀୟ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ ଫିଙ୍ଗି ଚାଲିଥିଲା — “parametric knowledge retrieval”, “stochastic convergence”, ଏବଂ “latent representations.”
ସେହି ପିଲାଟି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ୟକୁ ତିନି ଥର ପଢ଼ିଲା, କପାଳରେ ଚିନ୍ତାର ରେଖା ଟାଣି ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଶେଷରେ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଫୋନଟିକୁ ପକେଟରେ ଭରିଦେଲା । ସେ ନିଜ ସାଙ୍ଗ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ କହିଲା: “ୟାର୍, ଏଟା କେବଳ ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରର ଇଂରାଜୀ ବାଲାଙ୍କ ପାଇଁ । ଆମ ବୁଝିବା ବାହାରେ ।”
ସେହି କଥାଟି ମୋ ମନରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଲାଗିରହିଲା । ତାହା କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ବାକ୍ୟ ନଥିଲା; ତାହା ଥିଲା ଏକ ପ୍ରମାଣ ଯେ ଆମେ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନକୁ କିପରି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିଛୁ ।
ଭାଷାର ବିରାଟ କାନ୍ଥ
ଆଜି ସାରା ବିଶ୍ୱ ଏହାକୁ “AI ବିପ୍ଳବ” ବୋଲି କହୁଛି । ସିଲିକନ ଚିପ୍ କାରଖାନା, ସୁପରକମ୍ପ୍ୟୁଟର ଏବଂ ନୂତନ ମେସିନ ଗବେଷଣା ଉପରେ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଛି ।
କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶର ଯେକୌଣସି ବଡ଼ ସହରର ଆଇଟି ପାର୍କରୁ କୋଡ଼ିଏ କିଲୋମିଟର ବାହାରକୁ ଆସିଲେ, ଏହି ସବୁ ଚମକ ଥମିଯାଏ ।
ଆମ ଦେଶର କୋଟି କୋଟି ନାଗରିକଙ୍କ ପାଖରେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (AI) କେବଳ ଦୁଇଟି ଭୁଲ୍ ରୂପରେ ପହଞ୍ଚେ:
- ଭୟଙ୍କର ସିନେମା ଭଳି ଭୟ: ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ଭିଡିଓ ଯାହା କହେ ଯେ କାଲି ସକାଳେ ରୋବୋଟ୍ ଆସି ସବୁ ଚାକିରି ଛଡ଼ାଇ ନେବ ।
- କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କର ଯାଦୁକରୀ ବିଜ୍ଞାପନ: ଯାହା ଦାବି କରେ ଯେ AI ହେଉଛି ଏକ ଯାଦୁକରୀ ଚିରାଗ ଯାହା ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସବୁ ସମସ୍ୟା ଦୂର କରିଦେବ ।
ଏ ଦୁଇଟି ଯାକ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଛ । କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜ ମାତୃଭାଷାରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ଅସହାୟ ଭାବେ । ସେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ମାଲିକ ହେବା ବଦଳରେ କେବଳ ଏକ ଭୟଭୀତ ଦର୍ଶକ ପାଲଟିଯାଏ ।
ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ । ଜିଜ୍ଞାସା କୌଣସି ପିନ-କୋଡ୍ ଦେଖି ଆସେ ନାହିଁ । ଯଦି ଗୋଟିଏ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ କିମ୍ବା ହିନ୍ଦୀରେ ସହଜରେ ବୁଝାଯାଇ ପାରୁନାହିଁ, ତେବେ ଦୋଷ ଆମ ଭାଷାର ନୁହେଁ; ଦୋଷ ଆମ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଓ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କର ଯେଉଁମାନେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନକୁ ସହଜ ଶବ୍ଦରେ ବୁଝାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରୁନାହାନ୍ତି ।
ସିଲିକନ ଚିପ୍ରୁ ବାସ୍ତବ ଜୀବନ
ଜଣେ ସିଷ୍ଟମ୍ସ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଭାବରେ ମୋର କାମ କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ହାର୍ଡ଼ୱେର ସହ ଜଡ଼ିତ — କିପରି ସିଲିକନ ଚିପ୍ରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ମେମୋରୀ କଣ୍ଟ୍ରୋଲର ତଥ୍ୟର ଭିଡ଼କୁ କିପରି ସମ୍ଭାଳନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରୋସେସର କିପରି AI ର ଗଣିତକୁ ସମାଧାନ କରେ ।
ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ଭିତର ଗଠନକୁ ନିକଟରୁ ଦେଖନ୍ତି, ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ: କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ କୌଣସି ଯାଦୁ ନାହିଁ ।
- କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଚିପ୍ କୌଣସି ଯାଦୁକରୀ ମସ୍ତିଷ୍କ ନୁହେଁ; ଏହା ବିଶୁଦ୍ଧ ବାଲି (ସିଲିକନ) ଉପରେ ନିର୍ମିତ କୋଟି କୋଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ବିଦ୍ୟୁତ ସୁଇଚ୍ (ଟ୍ରାଞ୍ଜିଷ୍ଟର) ର ଏକ ଜାଲ ମାତ୍ର ।
- କୌଣସି ନ୍ୟୁରାଲ ନେଟୱର୍କ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ଚେତନାଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହା ଗଣିତର ଏକ ବିରାଟ ସାରଣୀ (spreadsheet) ଯାହା ପୁରୁଣା ତଥ୍ୟ ଦେଖି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶବ୍ଦର ଅନୁମାନ କରେ ।
- “କ୍ଲାଉଡ୍ ଡାଟା ସେଣ୍ଟର” ଆକାଶରେ ଉଡ଼େ ନାହିଁ; ତାହା କଂକ୍ରିଟ୍ର ଏକ ବଡ଼ କୋଠା ଯାହା ପ୍ରଚୁର ବିଦ୍ୟୁତ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଲିଟର ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରେ ।
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏହି ବାସ୍ତବତାକୁ ସରଳ ଭାବରେ ବୁଝାଉ, ସବୁ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମ ନିଏ ।
ବିଜ୍ଞାନର ଚାରୋଟି ପ୍ରତିଜ୍ଞା
ବିଜ୍ଞାନ (BigGyaan) ଏହି ଚାରୋଟି ନିୟମ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ:
୧. ଓଡ଼ିଆ, ହିନ୍ଦୀ ଓ ଇଂରାଜୀ — ତିନୋଟି ଯାକ ଭାଷାକୁ ସମାନ ସମ୍ମାନ
ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଏକା ସାଙ୍ଗରେ ଓଡ଼ିଆ, ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ । ଆଗକୁ ତେଲୁଗୁ ଓ ମରାଠୀ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯିବ । ଆମ ନିଜ ଭାଷା କାହାଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ ।
୨. କଠିନ ନିୟମ ବଦଳରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଉଦାହରଣ
ଆମେ ସେହି ଜିନିଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରୁ ଯାହା ଆପଣ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିଛନ୍ତି — ସାଇକେଲ ଚେନ୍, ପ୍ରେସର କୁକର, ରାସନ ଦୋକାନର ହିସାବ କିମ୍ବା ଡାକଘରର ରେଜିଷ୍ଟର । ଯେତେବେଳେ ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ ବୁଝିହୁଏ, କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ଜଟିଳ ଗଠନ ଆପେ ଆପେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
୩. ଅତିରଞ୍ଜିତ ପ୍ରଚାରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି
ଆମେ କୌଣସି ବିଦେଶୀ କମ୍ପାନୀର ବିଜ୍ଞାପନ ଲେଖୁନାହୁଁ । ଆମ ଦେଶର ପ୍ରକୃତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସଫଳତା (ଯେପରିକି ଇସ୍ରୋର ଅଭିଯାନ ବା ଡିଜିଟାଲ ପବ୍ଲିକ ଇନଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକଚର) କୁ ଆମେ ଗର୍ବର ସହ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ସୀମା ଓ ତ୍ରୁଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିବା ।
୪. ଦୁର୍ବଳ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଓ ଅଫଲାଇନ୍ ପଠନ ସୁବିଧା
ବିଜ୍ଞାନ (BigGyaan) କୁ ଏପରି ଭାବରେ ତିଆରି କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହା ଗାଁର 2G/3G ନେଟୱର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସେକେଣ୍ଡ ଭିତରେ ଖୋଲିଯିବ । ଆପଣ ଏହାକୁ ମୋବାଇଲରେ ସେଭ୍ କରି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିପାରିବେ ।
ଏକାଠି ଶିଖିବାର ଆହ୍ୱାନ
ବିଜ୍ଞାନ କୌଣସି ବ୍ୟାବସାୟିକ ଖବରକାଗଜ ନୁହେଁ । ଏହା ଏହି ମାଟିକୁ ଭଲ ପାଉଥିବା ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଓ ଲେଖକଙ୍କର ଆପଣଙ୍କ ସହ ଏକ ଆନ୍ତରିକ ଆଲୋଚନା ।
ଆପଣ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ଜଣେ ଛାତ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ, ନିଜ ପିଲାର ମୋବାଇଲ ବ୍ୟବହାରକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଅଭିଭାବକ ହୁଅନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ — ବିଜ୍ଞାନ (BigGyaan) ଆପଣଙ୍କ ନିଜର ପଠନ କକ୍ଷ ।
କୋଳାହଳରୁ ଦୂରେଇ ଆସନ୍ତୁ । ଆରାମରେ ବସନ୍ତୁ । ଆସନ୍ତୁ, ଏକାଠି ଭବିଷ୍ୟତର ବିଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝିବା ।