ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶର ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଯେତେବେଳେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (AI) ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ସାନ ଫ୍ରାନ୍ସିସ୍କୋ ବା ଲଣ୍ଡନର ଏକ ବଡ଼ ଅଫିସରେ ବସିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ଯିଏ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରୁ ଇମେଲ୍ ଲେଖାଉଛି କିମ୍ବା ଡିଜିଟାଲ ଛବି ତିଆରି କରୁଛି ।
କିନ୍ତୁ ଭାରତରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ରୂପ ଓ ତାହାର ପରୀକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
ଏଠାରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ପ୍ରକୃତ ପରୀକ୍ଷା ହେଉଛି — ଏହା ତତ୍କାଳ ଟ୍ରେନ୍ ଟିକେଟ୍ ବୁକିଂର ଭିଡ଼ ସମ୍ଭାଳିପାରୁଛି କି? କୌଣସି ଦଲାଲ ବିନା ଗାଁର ଜଣେ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କ ପାଖରେ ରାସନ ଓ ଭତ୍ତା ଟଙ୍କା ପହଞ୍ଚାଇ ପାରୁଛି କି? ଏବଂ ଜଣେ ଚାଷୀଙ୍କୁ ବେମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ପୂର୍ବରୁ ଫସଲ କାଟିବାକୁ ସଠିକ୍ ପରାମର୍ଶ ଦେଇପାରୁଛି କି?
ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଏବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି । ଆସନ୍ତୁ ଆଜି ଜାଣିବା ଏପରି ତିନୋଟି ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ — ଏବଂ ସେହି ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ବିପଦ ବିଷୟରେ ଯାହା ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ସଚେତନ ରହିବା ଜରୁରୀ ।
୧. ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଭାଷିଣୀ: ଇଂରାଜୀର ପ୍ରାଧାନ୍ୟର ଅନ୍ତ
ଯଦି ଆପଣ ଇଂରାଜୀ ପଢ଼ିପାରୁନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ମୋବାଇଲରେ ଟାଇପ୍ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆଜିର ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବନ୍ଦ କୋଠରୀ ଭଳି ।
ଏହି ବ୍ୟବଧାନକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଭାଷିଣୀ (Bhashini) ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି — ଏହା ଏକ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯାହା ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ସ୍ୱର, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବ୍ୟାକରଣକୁ ବୁଝିପାରୁଥିବା AI ମଡେଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି ।
ବିଦେଶୀ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠି ଆମ ଆଞ୍ଚଳିକ ଉଚ୍ଚାରଣ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଭାଷିଣୀକୁ ଓଡ଼ିଶା, ବିହାର, ତାମିଲନାଡୁ ଓ ଆସାମର ସ୍ଥାନୀୟ କଥୋପକଥନର ହଜାର ହଜାର ଘଣ୍ଟାର ଅଡିଓ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଇଛି ।
କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ ଗାଁର ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାଙ୍କ କଥା, ଯିଏ ନିଜର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଭତ୍ତା ଟଙ୍କା ଖାତାକୁ ଆସିଛି କି ନାହିଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ୧୫ କିଲୋମିଟର ଦୂର ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ । ସେ ସାଧାରଣ ଫୋନ୍ରେ ନିଜ ଭାଷାରେ କହିବେ: "ମୋର ଏ ମାସର ଭତ୍ତା ଟଙ୍କା ଆସିଲାଣି କି?" ଫୋନ୍ର AI ତାଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ସରକାରୀ ସର୍ଭରରୁ ଯାଞ୍ଚ କରି, ଓଡ଼ିଆରେ ଉତ୍ତର ଦେବ: "ହଁ, ଗତକାଲି ଆପଣଙ୍କ ଖାତାରେ ୧,୨୦୦ ଟଙ୍କା ଜମା ହୋଇଛି ।"
ଏହା କୌଣସି କଳ୍ପନା ନୁହେଁ; ଉମଙ୍ଗ ଆପ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ପୋର୍ଟାଲରେ ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଲାଗୁ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।
୨. ଚାଷ ଜମିରେ ଉପଗ୍ରହ ଓ ଫସଲର ଡାକ୍ତର
ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ଆମ ଚାଷୀ ଭାଇମାନେ ପୋକ ଓ ଫିମ୍ପି ରୋଗ ଯୋଗୁଁ କ୍ଷତି ସହି ଆସିଛନ୍ତି । ପତ୍ର ହଳଦିଆ ପଡ଼ିବା ଦେଖିଲା ବେଳକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ବହୁତ ଡେରି ହୋଇଯାଇଥାଏ ।
ଆଜି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହାଲୁକା AI ମଡେଲ ସାଧାରଣ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ୍ ଫୋନ୍ରେ ବିନା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରିପାରୁଛି:
- ପକେଟର ଫସଲ ଡାକ୍ତର: ଚାଷୀ ନିଜ ମୋବାଇଲ କ୍ୟାମେରାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପତ୍ରର ଏକ ଫଟୋ ଉଠାନ୍ତି ।
- ମୋବାଇଲରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ: ଫୋନ୍ର AI ମଡେଲ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ନମୁନା ସହ ତୁଳନା କରେ ।
- ତୁରନ୍ତ ପରାମର୍ଶ: ତିନି ସେକେଣ୍ଡ ଭିତରେ ଫୋନ୍ ନିଜ ଭାଷାରେ କହିଦିଏ: “ଏହା ପୋକ ଲାଗିବାର ପ୍ରାଥମିକ ଲକ୍ଷଣ । ଆଜି ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ ଲିଟର ପ୍ରତି ୨ ମିଲିଲିଟର ନିମ ତେଲ ମିଶାଇ ସ୍ପ୍ରେ କରନ୍ତୁ ।”
ଏହା ସହିତ ଇସ୍ରୋ (ISRO) ର ରାଡାର ଉପଗ୍ରହ ବାଦଲ ଭିତର ଦେଇ ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ଫସଲର ସ୍ଥିତି ମାପିପାରୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା କେନାଲରୁ ପାଣି ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ସଠିକ୍ ଯୋଜନା କରାଯାଇପାରୁଛି ।
୩. କଳା ଦିଗ: ନକଲି କଲ୍, ସ୍ୱର ଚୋରି ଓ “ଡିଜିଟାଲ ଆରେଷ୍ଟ”
AI ଯେତେ ସହଜ ହେଉଛି, ସାଇବର ଅପରାଧୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଖରାପ କାମରେ ଲଗାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ଏହି ଦୁଇଟି ଠକେଇ ପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ:
ସ୍ୱର ନକଲ କରିବା (Voice Cloning)
ଅପରାଧୀମାନେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରୁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ନେଇ AI ସାହାଯ୍ୟରେ ଅବିକଳ ଆପଣଙ୍କ ଭଳି କଥା କହିପାରିବେ । ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ବାପାମାଆଙ୍କୁ ଫୋନ୍ କରି କହିବେ: “ବାପା, ମୋର ଗାଡ଼ି ଦୁର୍ଘଟଣା ହୋଇଯାଇଛି, ଜଲ୍ଦି ଏହି ନମ୍ବରକୁ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପଠାଅ ।” ପିଲାର ସ୍ୱର ଭାବି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବାପାମାଆ ତୁରନ୍ତ ଟଙ୍କା ପଠାଇ ଦିଅନ୍ତି ।
“ଡିଜିଟାଲ ଆରେଷ୍ଟ” ଠକେଇ
ଅପରାଧୀମାନେ ପୋଲିସ ବା ସିବିଆଇ ୟୁନିଫର୍ମ ପିନ୍ଧି ଭିଡିଓ କଲ୍ କରନ୍ତି ଏବଂ ଧମକ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଆଧାର କାର୍ଡ଼ରେ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ପାର୍ସଲ ଧରାପଡ଼ିଛି । ସେମାନେ “ଡିଜିଟାଲ ଆରେଷ୍ଟ” ନାମରେ ଭୟ ଦେଖାଇ ଲୋକଙ୍କ ଖାତାରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଲୁଟି ନିଅନ୍ତି ।
୧. ପରିବାରର ଏକ ଗୁପ୍ତ କୋଡ୍ (Safe Word) ରଖନ୍ତୁ: ଘରେ ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ ବା ପ୍ରଶ୍ନ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ ଯାହା କେବଳ ପରିବାର ଲୋକେ ଜାଣିଥିବେ । ଜରୁରୀ ପଇସା ମାଗିବା ବେଳେ ସେହି କଥା ପଚାରନ୍ତୁ ।
୨. ପୋଲିସ କେବେ ଭିଡିଓ କଲ୍ରେ ଗିରଫ କରେ ନାହିଁ: ଭାରତରେ କୌଣସି ପୋଲିସ ବା କୋର୍ଟ ହ୍ୱାଟ୍ସଆପ୍ କଲ୍ରେ ଗିରଫ କରନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଟଙ୍କା ମାଗନ୍ତି ନାହିଁ ।
୩. ତୁରନ୍ତ ୧୯୩୦ କୁ କଲ୍ କରନ୍ତୁ: ଯଦି କୌଣସି ଠକେଇ ହୁଏ, ତେବେ ଡେରି ନକରି ଜାତୀୟ ସାଇବର ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ 1930 କୁ ଫୋନ୍ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା cybercrime.gov.in ରେ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଠକଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାକୁ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ କରାଯାଇପାରିବ ।
ଆଗାମୀ ବାଟ: ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରଯୁକ୍ତି
ପ୍ରଯୁକ୍ତି ନିଜେ କୌଣସି ଭଲ ବା ଖରାପ ଜିନିଷ ନୁହେଁ । ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହତିଆର ମାତ୍ର ।
ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଭାରତର ବାସ୍ତବତା ଅନୁଯାୟୀ — ନିଜ ଭାଷାରେ, ସରଳ ଭାବରେ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଢଙ୍ଗରେ — ଗଢ଼ାଯାଏ, ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାଷୀ, ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଓ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଅପାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ ।